Kan jouw warmtepomp ook koelen? Zo voorkom je een onnodige airco

Je hebt een warmtepomp in huis, het wordt broeierig warm op zolder en je begint airco's te vergelijken. Grote kans dat je apparaat het koelen al kan. Uit een nieuwe peiling van Vereniging Eigen Huis onder 1.385 huiseigenaren blijkt dat een derde van de warmtepompbezitters pas na de aanschaf ontdekte dat hun warmtepomp ook kan koelen. Dat is jammer, want wie dat op tijd weet, hoeft misschien helemaal geen tweede apparaat aan de muur te hangen.

En we hangen er heel wat op. Naar verwachting staan er eind dit jaar tussen de 2,4 en 2,5 miljoen airconditioners in Nederland. Elk van die apparaten kost geld bij aanschaf, bij installatie en daarna elke warme dag opnieuw aan stroom.

Wat het onderzoek laat zien

Koelen is voor huiseigenaren geen bijzaak meer. 72 procent vindt koelen bij de keuze voor een warmtepomp net zo belangrijk als verwarmen. Toch komt die informatie kennelijk niet altijd goed aan bij de aanschaf, want een derde kwam er pas achteraf achter.

Uit eerder onderzoek van Vereniging Eigen Huis, onder 1.674 leden, blijkt hoe Nederlanders hun huis koel houden. 42 procent zegt de woning op warme dagen actief te koelen. Zij gebruiken vooral zonwering, rolluiken of gordijnen (64 procent), een vaste airco (54 procent) of gewoon de ramen open (46 procent). Van de huishoudens die koelen zet slechts 24 procent de warmtepomp in de koelstand. Slaapkamers (84 procent) en woonkamers (80 procent) krijgen de meeste aandacht.

Met andere woorden: de koelstand van de warmtepomp is veruit de minst gebruikte optie, terwijl je daar in veel gevallen al voor betaald hebt.

Actief en passief koelen: het verschil in één alinea

Er zijn twee manieren waarop een warmtepomp koelt. Bij passief koelen draaien alleen de circulatiepompen en blijft de compressor uit. Je haalt de koude simpelweg uit de bodem en circuleert die door je vloer of wand. Dat is zeer energiezuinig en duurzaam, want het zware onderdeel van de installatie staat stil.

Bij actief koelen keert de compressor van de warmtepomp zijn werking om, waardoor het water in de verwarmingsinstallatie gekoeld wordt in plaats van verwarmd. Dat kost meer stroom dan passief koelen, maar het koelt wel krachtiger. Bodemwarmtepompen kunnen vaak passief koelen; lucht-waterwarmtepompen werken met actieve koeling als ze die functie hebben.

Zo controleer je of jouw warmtepomp kan koelen

Niet elke warmtepomp kan koelen. Wel geldt: veel bodemwarmtepompen en een deel van de lucht-waterwarmtepompen hebben een koelfunctie die eventueel later geactiveerd kan worden. Dat laatste is de kern van dit verhaal. De functie zit er soms wel in, maar staat uit.

Doorloop deze stappen voordat je een airco bestelt:

1. Pak het typeplaatje of de handleiding. Zoek op het exacte typenummer van je binnen- en buitenunit. Fabrikanten zetten in de productdocumentatie of het toestel koelen ondersteunt, en of dat actief of passief gebeurt.
2. Loop het menu van je thermostaat en regelaar door. Zoek naar 'koelen', 'cooling', 'zomerstand' of een bedrijfsmodus die je van verwarmen naar koelen omzet. Bij sommige merken zit dit achter een installateursmenu.
3. Kijk of er een omschakelklep of extra module zit. Voor koelen is soms een klep, een extra sensor of een uitbreidingsprint nodig. Een installateur ziet dat in vijf minuten.
4. Bel de installateur die je systeem heeft geplaatst. Vraag concreet: kan dit toestel koelen, is die functie geactiveerd, en wat kost het om hem aan te zetten? Vaak is het een instelling in de software, soms een kleine hardware-aanpassing.
5. Vraag ook naar je afgiftesysteem. Niet elk afgiftesysteem en niet elk huis is geschikt om te koelen. Voor koelen werkt vloer- of wandverwarming het beste, omdat je daar een groot oppervlak hebt dat met een klein temperatuurverschil veel effect geeft.

Let op condens: onder de 18 graden gaat het mis

Eén technisch detail moet je serieus nemen. Het water in je verwarmingssysteem moet niet afkoelen tot onder de achttien graden, want dan kan er condens ontstaan op je vloer of muur. Vochtplekken op een houten vloer of achter een wandafwerking wil je niet.

Daarom staat er bij een goed ingeregeld systeem een ondergrens in de software en zit er vaak een vochtsensor bij. Ga hier niet zelf in zitten sleutelen om de boel kouder te krijgen. Laat de instellingen door je installateur controleren en vastleggen. Koelen via de vloer voelt sowieso anders dan een airco: geen koude luchtstroom, maar een huis dat langzaam een paar graden minder benauwd wordt.

Wat het scheelt op je rekening

De winst zit in twee dingen. Je koopt geen tweede apparaat, en je gebruikt een systeem dat er toch al staat. Passief koelen is daarbij de zuinigste optie, omdat alleen de circulatiepompen draaien.

Wil je weten wat koelen jou daadwerkelijk kost, meet het dan. Zet een energiekostenmeter of een slimme stekker met energiemeter op apparaten die je met de warmtepomp vergelijkt, en houd je dagverbruik in de gaten via je slimme meter. Wil je eerst een beeld van je totale verbruik en waar de grootste posten zitten, gebruik dan de WattWijs verbruikscalculator.

Kan je warmtepomp niet koelen? Dit werkt ook

Blijkt de koelfunctie er echt niet in te zitten, spring dan niet meteen naar een airco. De huishoudens uit het VEH-onderzoek zetten niet voor niets zonwering, rolluiken en gordijnen bovenaan (64 procent). Buitenzonwering houdt de warmte tegen voordat die door het glas naar binnen komt, en dat is veel effectiever dan warmte binnen wegkoelen. Screens of buitenzonwering op de zon-kant van je huis doen meer dan de meeste mensen verwachten.

Daarna komt luchtbeweging. Een ventilator verbruikt een fractie van wat een airco trekt en maakt gevoelsmatig al snel een paar graden verschil. Voor de woonkamer voldoet een torenventilator prima, in de slaapkamer werkt een stille statiefventilator fijner. Combineer dat met 's nachts ventileren en overdag ramen en gordijnen dicht.

Meer manieren om je huishouden zuiniger en comfortabeler te maken vind je bij onze tips over duurzaam huishouden en stroom besparen.

Doe dit deze week

Zoek je typenummer op, bel je installateur en vraag of de koelfunctie er in zit en of hij aanstaat. Dat telefoontje kost je een kwartier. Het alternatief is een airco kopen die je misschien nooit nodig had gehad, met een installatierekening en een hoger stroomverbruik elke zomer erbij.

Dit artikel bevat affiliate-links. Koop je iets via zo'n link, dan kan dat ons een kleine commissie opleveren zonder extra kosten voor jou. Ons advies blijft daar onafhankelijk van.